admin
09-22-2009, 09:57 PM
Yumurtalıkların uyarılması sonucu oluşan komplikasyonlar
Yumurtalıkların uyarılması amacıyla kullanılan ilaçların yan etkileri gelişebilir, hiperstimulasyon sendromu (OHSS) gelişebilir, çoğul gebelik oluşabilir, over torsiyonu dediğimiz yumurtalığın kendi çevresinde dolanması sonucu kanlanması bozulabilir ve over kanseri riski söz konusu olabilir.
İlaç kullanımının yan etkileri enjeksiyon yerinde morarma, alerjik reaksiyonlar, başağrısı, sıcak basmaları olabilir. Bazen GnRH agonisti kullanımı ile küçük kistler oluşmakta ve bu kistleri aspire ederek tedaviye geçmek ya da o ay tedaviyi iptal etmek gerekebilmektedir.
Hiperstimulasyon sendromu (OHSS) hayati tehdit oluşturacak boyutlara gelebilen bir tablodur ve tüp bebek tedavisinin en ciddi komplikasyonudur. Hafif, orta ya da ağır şiddette olabilmektedir. Şiddetli OHSS görülme sıklığı %1-2'dir. Yumurtalıkları ilaçlara aşırı cevap veren, çok sayıda yumurtanın toplandığı hastalarda görülmektedir. Genellikle yumurta toplama işleminden 4-5 gün sonra şikayetler başlar. Çoğunluğunda hafif ağrılar ve şişkinlik ile tablo hafif şiddette seyreder. Kasık ve yaygın karın ağrıları, şişkinlik hissi, bulantı, kusma, nefes almada zorluk, idrar miktarında azalma ve renginde koyulaşma gibi şikayetler olabilmektedir. Genellikle bu şikayetler karın içi sıvı toplanması ve yumurtalıkların aşırı büyümesinin neticesidir. Bu tablonun gelişebileceğinden folikül takibi sırasında şüphelenilebilir ve engellemek için yakın ultrason ve kan estrojen düzeyi takibi yapılmalıdır. Gerekirse yumurtaların toplanarak oluşan embryoların dondurulup saklanması ve bir sonraki ay endometrium hazırlanarak verilmesi düşünülebilir. Aksi takdirde gebelik oluştuğunda tablo daha da ağırlaşabilmektedir. Tablonun ağır olduğu durumlarda hastaneye yatırılarak takip yapılmaktadır.
Genellikle transfer edilen embryoların en iyi ihtimalle %20'si implante olduğundan tüp bebek tedavisinde en az 2 ve genellikle 3 embryo transfer edilmektedir. Bu transfer politikası neticesi de çoğul gebelik riski söz konusu olmaktadır ve sıklığı ortalama %30'lardadır. Her ne kadar çoğul gebelik infertil çiftlere çok cazip gelse de anne ve bebeğin gebelik süresince karşılaşabileceği problem olasılığı çoğul gebelikte çok daha yüksektir. Bazı ülkelerde transfer edilecek embryo sayısına kısıtlama getirilmiştir. Ülkemizde ise bu tür yasal bir düzenleme yoktur. Transfer edilecek kaliteli embryoyu seçimde laboratuar ekibinin tecrübesi ve seçim kriterleri önem kazanmaktadır. Biz kliniğimizde genellikle 3 embryo transfer etme meyilindeyiz. Yaş ileri olduğunda nadiren sayıyı artırmaktayız. Genç (<30 yaş) bayanlarda ise çok iyi kalitede embryolar mevcut ise klinik bilgileri de göz önüne alarak 2 embryo transfer etmekteyiz. Üçüz ve üzeri gebelik oluştuğunda 11.haftaya kadar kendiliğinden herhangi birinin kalp atımının durması beklenmekte ve eğer hepsi devam ediyorsa redüksiyon dediğimiz genellikle ikize indirgeme işlemi önerilmektedir. Redüksiyon işleminde fetusa ilaç enjekte edilerek fetus sayının genellikle ikiye inmesi sağlanmaktadır. Diğerleri büyüdükçe kalp atımı duran fetus küçük kalmakta ve kanama olmaksızın iyice büzüşmektedir.
Over torsiyonu nadir görülen (%0.2) bir komplikasyondur. Genellikle over cevabı aşırı olan ve hiperstimule olan hastalarda görülmektedir. Over kendi çevresinde dolanarak kanlanmasını bozmaktadır. Hasta gelip giden şiddetli karın ağrılarını ifade eder. Karında yaygın hassasiyet vardır ve dokunmakla ağrılıdır. Tedavisinde cerrahi olarak over eski haline çevrilmelidir. Eğer tanı ve tedavide geç kalınırsa yumurtalık kangrene olabilir ve bazı durumlarda da yumurtalığı almak gerekebilir.
Over ve meme kanseri ile tüp bebek tedavilerinin ilişkisi merak edilen bir konudur. Over kanseri riskinin kullanılan yumurta uyarıcı ilaçlarla arttığı bazı çalışmalarda ifade edilse de net bir bilgi yoktur. Meme kanseri riski ise artmamaktadır.
Yumurta toplama işlemi ile ilgili komplikasyonlar
Vaginada veya yumurtalıkların dış kısmından kanamalar olabilir. Genellikle kendiliğinden durmaktadır. Bazen yumurtalıklardan olan kanamada laparoskopi yapılması gerekebilir. Yumurta toplama işlemi sırasında çevre organlara örneğin barsaklara, idrar torbasına ya da büyük kan damarlarına iğne ile zarar verilebilir fakat bu tip komplikasyon çok nadirdir (1/1000).
Yumurtalıkların uyarılması amacıyla kullanılan ilaçların yan etkileri gelişebilir, hiperstimulasyon sendromu (OHSS) gelişebilir, çoğul gebelik oluşabilir, over torsiyonu dediğimiz yumurtalığın kendi çevresinde dolanması sonucu kanlanması bozulabilir ve over kanseri riski söz konusu olabilir.
İlaç kullanımının yan etkileri enjeksiyon yerinde morarma, alerjik reaksiyonlar, başağrısı, sıcak basmaları olabilir. Bazen GnRH agonisti kullanımı ile küçük kistler oluşmakta ve bu kistleri aspire ederek tedaviye geçmek ya da o ay tedaviyi iptal etmek gerekebilmektedir.
Hiperstimulasyon sendromu (OHSS) hayati tehdit oluşturacak boyutlara gelebilen bir tablodur ve tüp bebek tedavisinin en ciddi komplikasyonudur. Hafif, orta ya da ağır şiddette olabilmektedir. Şiddetli OHSS görülme sıklığı %1-2'dir. Yumurtalıkları ilaçlara aşırı cevap veren, çok sayıda yumurtanın toplandığı hastalarda görülmektedir. Genellikle yumurta toplama işleminden 4-5 gün sonra şikayetler başlar. Çoğunluğunda hafif ağrılar ve şişkinlik ile tablo hafif şiddette seyreder. Kasık ve yaygın karın ağrıları, şişkinlik hissi, bulantı, kusma, nefes almada zorluk, idrar miktarında azalma ve renginde koyulaşma gibi şikayetler olabilmektedir. Genellikle bu şikayetler karın içi sıvı toplanması ve yumurtalıkların aşırı büyümesinin neticesidir. Bu tablonun gelişebileceğinden folikül takibi sırasında şüphelenilebilir ve engellemek için yakın ultrason ve kan estrojen düzeyi takibi yapılmalıdır. Gerekirse yumurtaların toplanarak oluşan embryoların dondurulup saklanması ve bir sonraki ay endometrium hazırlanarak verilmesi düşünülebilir. Aksi takdirde gebelik oluştuğunda tablo daha da ağırlaşabilmektedir. Tablonun ağır olduğu durumlarda hastaneye yatırılarak takip yapılmaktadır.
Genellikle transfer edilen embryoların en iyi ihtimalle %20'si implante olduğundan tüp bebek tedavisinde en az 2 ve genellikle 3 embryo transfer edilmektedir. Bu transfer politikası neticesi de çoğul gebelik riski söz konusu olmaktadır ve sıklığı ortalama %30'lardadır. Her ne kadar çoğul gebelik infertil çiftlere çok cazip gelse de anne ve bebeğin gebelik süresince karşılaşabileceği problem olasılığı çoğul gebelikte çok daha yüksektir. Bazı ülkelerde transfer edilecek embryo sayısına kısıtlama getirilmiştir. Ülkemizde ise bu tür yasal bir düzenleme yoktur. Transfer edilecek kaliteli embryoyu seçimde laboratuar ekibinin tecrübesi ve seçim kriterleri önem kazanmaktadır. Biz kliniğimizde genellikle 3 embryo transfer etme meyilindeyiz. Yaş ileri olduğunda nadiren sayıyı artırmaktayız. Genç (<30 yaş) bayanlarda ise çok iyi kalitede embryolar mevcut ise klinik bilgileri de göz önüne alarak 2 embryo transfer etmekteyiz. Üçüz ve üzeri gebelik oluştuğunda 11.haftaya kadar kendiliğinden herhangi birinin kalp atımının durması beklenmekte ve eğer hepsi devam ediyorsa redüksiyon dediğimiz genellikle ikize indirgeme işlemi önerilmektedir. Redüksiyon işleminde fetusa ilaç enjekte edilerek fetus sayının genellikle ikiye inmesi sağlanmaktadır. Diğerleri büyüdükçe kalp atımı duran fetus küçük kalmakta ve kanama olmaksızın iyice büzüşmektedir.
Over torsiyonu nadir görülen (%0.2) bir komplikasyondur. Genellikle over cevabı aşırı olan ve hiperstimule olan hastalarda görülmektedir. Over kendi çevresinde dolanarak kanlanmasını bozmaktadır. Hasta gelip giden şiddetli karın ağrılarını ifade eder. Karında yaygın hassasiyet vardır ve dokunmakla ağrılıdır. Tedavisinde cerrahi olarak over eski haline çevrilmelidir. Eğer tanı ve tedavide geç kalınırsa yumurtalık kangrene olabilir ve bazı durumlarda da yumurtalığı almak gerekebilir.
Over ve meme kanseri ile tüp bebek tedavilerinin ilişkisi merak edilen bir konudur. Over kanseri riskinin kullanılan yumurta uyarıcı ilaçlarla arttığı bazı çalışmalarda ifade edilse de net bir bilgi yoktur. Meme kanseri riski ise artmamaktadır.
Yumurta toplama işlemi ile ilgili komplikasyonlar
Vaginada veya yumurtalıkların dış kısmından kanamalar olabilir. Genellikle kendiliğinden durmaktadır. Bazen yumurtalıklardan olan kanamada laparoskopi yapılması gerekebilir. Yumurta toplama işlemi sırasında çevre organlara örneğin barsaklara, idrar torbasına ya da büyük kan damarlarına iğne ile zarar verilebilir fakat bu tip komplikasyon çok nadirdir (1/1000).